3 pamamaslang sa 2 araw

Kenneth Roland A. Guda
Pinoy Weekly, Disyembre 13-19, 2006

TINAMBANGAN ng mga di-kilalang armadong kalalakihan si Atty. Gil Gojol, abogadong pangkarapatang pantao, sa Gubat, Sorsogon, ganap na ika-9:55 ng gabi noong Lunes, Disyembre 11.

Kasamang napaslang sa ambus ang drayber ni Gojol.

Kinondena ng Karapatan ang pamamaslang, na ikatlo sa loob lamang ng dalawang araw, ayon kay Ruth Cervantes, public information officer ng Karapatan.

Kinondena rin ni Greg Bañares, tagapagsalita ng National Democratic Front-Bicol ang pagpaslang kay Gojol at sa kanyang kasamahan.

Naging tanyag si Gojol bilang tagapagtanggol ng mga biktima ng pagtagas ng kemikal sa Lafayette Mining sa Rapu-rapu, Albay.

Samantala, pinaslang naman sa Irosin, Sorsogon si Crisanto Frivaldo, 35, kapatid ng lider ng Bayan Muina na si Max Frivaldo na pinaslang din noong nakaraang taon.

Kahapon dinm ika-6:30 ng umaga ng paslangin si Jesus Servida, lider-manggagawa sa Cavite. ### KR Guda
3 pamamaslang sa 2 araw

Tinambangan ng mga di-kilalang armadong kalalakihan si Atty. Gil Gojol, abogadong pangkarapatang pantao, sa Gubat, Sorsogon, ganap na ika-9:55 ng gabi noong Lunes, Disyembre 11.

Kasamang napaslang sa ambus ang drayber ni Gojol.

Kinondena ng Karapatan ang pamamaslang, na ikatlo sa loob lamang ng dalawang araw, ayon kay Ruth Cervantes, public information officer ng Karapatan.

Kinondena rin ni Greg Bañares, tagapagsalita ng National Democratic Front-Bicol ang pagpaslang kay Gojol at sa kanyang kasamahan.

Naging tanyag si Gojol bilang tagapagtanggol ng mga biktima ng pagtagas ng kemikal sa Lafayette Mining sa Rapu-rapu, Albay.

Samantala, pinaslang naman sa Irosin, Sorsogon si Crisanto Frivaldo, 35, kapatid ng lider ng Bayan Muina na si Max Frivaldo na pinaslang din noong nakaraang taon.

Disyembre 11 din ika-6:30 ng umaga ng paslangin si Jesus Servida, lider-manggagawa sa Cavite.

Sana, ngayong Bagong Taon

KR Guda
Pinoy Weekly, Disyembre 13-19, 2006

BIBINGKA, malagkit at pansit ang paboritong lutuin ni Nanay Elizabeth Calubad tuwing nagdiriwang ng Pasko at Bagong Taon kapiling ang kanyang pamilya: ang asawang si Rudy, 53 taong gulang, at dalawang anak na sina Gabriel at Liza.

“Salu-salo ang aming buong pamilya tuwing Pasko. Reunion kumbaga,” kuwento ni Nanay Elizabeth. Pero kung hindi ubra, matiwasay naman sila sa kasiguruhang ligtas ang isa’t isa saanman naroroon.

Hindi kasi tiyak ang pag-uwi ni Rudy dahil siya ay konsultant ng NDFP (National Democratic Front of the Philippines) sa usapang pangkapayapaan sa gobyerno ng Republika ng Pilipinas. Kung kaya inaasam ng buong pamilya ang Bagong Taon, na pambihirang pagkakataon sa kanilang pagsasama-sama.

Galing sa kanilang bahay sa Calauag, Quezon si Rudy, kasama ang anak na si Gabriel, nang dukutin ng mga pinaniniwalaang elemento ng AFP (Armed Forces of the Philippines) noong Hunyo 17. Anim na buwan na ang nakararaan, di pa rin matunton ni Nanay Elizabeth ang kanyang mag-ama.

Bunga noon, nagkahiwa-hiwalay silang magpapamilya. Sa pagkakadukot sa mag-ama, kinailangan ring magtago si Liza, kasama ang apo ni Nanay Elizabeth kay Gabriel. Mahirap na raw, baka sapitin din nila ang nangyari kina Rudy at Gabriel. Ngayong Pasko, nag-iibayo ang sakit at pangungulila.

“Kalungkutan ang nadarama ko,” sambit ni Nanay Elizabeth. Napuwersa na rin siyang iwan ang bahay at manatili sa Kamaynilaan. Bukod sa pangamba sa seguridad sa Calauag, kailangang ituloy niya ang paghahanap sa mag-ama kahit panahon ng Pasko.

Tutal, aniya, pag-asa naman ang mensahe ng Pasko. Di pa rin siya nawawalan ng pag-asang mahahanap sina Rudy at Gabriel.

Samantala, ngayong Pasko at Bagong Taon, balak ni Nanay Elizabeth na ipagdiwang ang okasyon kapiling ang iba pang kaanak ng mga desaparecido, silang nagsilikas sa kani-kanilang bahay at bayan para hanapin ang mga nawawalang mahal sa buhay.

“Ang gusto kong pamasko ay ilabas ng gobyerno ang nawawala kong asawa at anak. Sana ngayong Bagong Taon,” apila niya. At kung magkakagayon, siguradong lulutuin ni Nanay Elizabeth ang bibingka, malagkit at pansit.

Embahada ng US gustong bawiin si Smith

KR Guda
Pinoy Weekly, Disyembre 6-12, 2006

IGINIGIIT ng embahada ng US ang kustodiya kay US Marine Lance Corp. Daniel Smith, sa kabila ng promulgasyon ni Makati Regional Trial Court Judge Benjamin Pozon na dapat makulong pansamantala sa Makati City Jail sa salang panggagahasa.

Inihayag ng DFA (Department of Foreign Affairs) noong Huwebes, Disyembre 5, na nagpadala ng note verbale ang embahada ng US kaugnay ng pagkapiit kay Smith.

Sa naturang note iginiit ng embahada ang probisyon ng VFA (Visiting Forces Agreement) na nagsasabing mapupunta sa gobyerno ng US ang kostudiya ng kaniyang personnel kung hihilingin niya ito hanggang matapos ang lahat ng prosesong hudisyal.

Sa pahayag ng DFA, sinabi nitong kailangang dumaan muna ang usapin ng kostudiya sa negosasyon sa pagitan ng gobyernong US at Pilipinas.

Ngunit nauna nang inihayag ni DOJ (Department of Justice) Sec. Raul Gonzalez ang pagsang-ayon sa embahada ng US na dapat na nasa kostudiya ng US si Smith habang hindi pa natatapos ang mga prosesong hudisyal.

Sinabi ni Atty. Evalyn Ursua, abogado ni Nicole, na sinunod lamang ni Judge Pozon ang batas ng Pilipinas sa paggiit ng kustodiya kay Smith.

Matapos ang promulgasyon, inihayag ng mga abogado ni Smith ang intensiyon nilang mag-apela sa Court of Appeals.

“Inaasahan na naming mag-aapela sila (Smith), dahil karapatan naman ni Smith na mag-apela sang-ayon sa ating batas,” sabi ni Ursua.

Gayunman, tutol si Ursua at si Nicole sa pagbibigay ng special treatment kay Smith. Napabalita kasi na balak ng DOJ magpatayo ng hiwalay na kuwarto para kay Smith.

Napabalita rin ang paggamit diumano ni Smith ng laptop computer sa loob ng kulungan, prebilehiyong di ibinibigay sa mga ordinaryong preso.

“Unfair iyan. Dapat i-treat si Smith kung ano ang normal na treatment sa mga preso dito sa ating bansa,” pahayag ni Nicole.

‘Panimulang tagumpay ng bayan’

KR Guda
Pinoy Weekly, Disyembre 6-12, 2006

ITINUTURING ni “Nicole” at ng Gabriela na panimulang tagumpay ng mga mamamayang Pilipino ang hatol ni Makati Regional Trial Court Judge Benjamin Pozon na maysala ang akusadong si Lance Corp. Daniel Smith sa panggagahasa kay Nicole sa Subic noong nakaraang taon.

“Partial victory ito para sa mga mamamayang Pilipino,” komento ni dating Bise Presidente Teofisto Guingona Jr., na lumahok sa protesta ng Gabriela matapos ang promulgasyon ng kaso.“Naging matapat si Judge Pozon sa ebidensiyang iprinisinta ng prosekusyon.”

Sumigaw at humiyaw sa  panimulang tagumpay ang mga militanteng organisasyon sa pangunguna ng Gabriela nang  hatulan ni Pozon si Smith. Nagyakapan at nag-iyakan pa ang ilan, sabay sigaw ng “ikulong ang nanggahasa!” ng karamihan  sa desisyon ni Pozon na pananagutin si Smith at ikulong sa Makati City Jail.

Gayunpaman, di sapat ang naging tagumpay, dahil di naikulong ang tatlo pang akusado na dalian pang itinakbo ng gobyerno ng US patungong Amerika,  sabi ni Emmi de Jesus, pangkalahatang kalihim ng Gabriela.

Ayon kay De Jesus, “makukuha lamang ang kumpletong hustisya para kay Nicole sa pagbabasura sa VFA (Visiting Forces Agreement). Hindi kumpleto ang hustisya kung di naaalis ang banta sa kababaihan at kabataang Pilipino tulad ng VFA at interbensiyong militar ng US.”

Sa loob ng korte, umiyak sa tuwa si Nicole at ang mga kaanak niya dahil sa hatol kay Smith. Tulala naman at tila namumutla  si Smith, habang halos maglupasay sa galit ang kapwa akusadong si Staff Sargeant Chad Carpentier dahil sa sinapit ng kanyang kasamahan.

Sa promulgasyon ni Pozon, sinabi niyang may sapat na patunay na ginahasa ni Smith si Nicole. Gayunman, di sapat ang ebidensiya na magsasabing pumayag o tinulungan ng iba pang mga akusadong sina Carpentier at Lance Corps. Dominic Duplantis at Keith Silkwood na gahasain ni Smith ang biktima.

Bagaman may ebidensiyang nagpapatunay na inudyukan nina Carpentier, Duplantis at Silkwood si Smith na gahasain si Nicole, di ito sapat para ideklarang naging aktibong kalahok sila sa panggagahasa, ayon sa promulgasyon.

“Natutuwa kami, kahit papaano, na ‘guilty’ ang hatol kay Smith,” pahayag ni Susan, nanay ng biktimang si Nicole. Aniya panahon na  para ipagpatuloy ni Nicole ang normal na buhay niya matapos ang malupit na karanasang sinapit sa kamay ng mga Kano.

Sinabi naman ni Atty. Evalyn Ursua, abogado ni Nicole, na naniniwala siyang naging “patas” si Pozon sa kanyang desisyon.

Sinabi ni Ursua na mahahatulang maysala din sana ang tatlo pang US Marines kung tumestigo ang nagtago na saksi sa krimen na si Timoteo Soriano, drayber ng Starex van na pinangyarihan ng panggagahasa.

“Hindi namin inaasahang ganoon ang magiging desisyon ni Pozon sa pagkulong kay Smith. Pero natutuwa kami sa desisyon ni Judge Pozon na igiit ang kostudiya kay Smith.,” pahayag ni Ursua.

Sinabi naman ni Atty. Ricardo Diaz, abogado ni Smith, na iaapela nila ang kaso sa Court of Appeals. Kukuwestiyunin din umano nila sa Korte Suprema ang paggiit ni Pozon ng kostudiya kay Smith, sa kabila ng nakasaad sa Visiting Forces Agreement na dapat pag-usapan muna ng gobyerno ng Pilipinas at US kung kanino mapupunta ang kostudiya kay Smith.

Ngunit para kay Ursua, “Naging tapat lamang si Pozon sa nakasaad sa ating batas.” Sinabi pa niyang sa simula’t sapul iginigiit na ng proseuksyong labag sa Saligang Batas ang probisyon ng VFA hinggil sa kostudiya sa mga akusado. Nakasaad diumano sa Revised Penal Code na sa mga kasong tulad ng gahasa, dapat nasa kostudiya ng korte ng Pilipinas ang akusado.

Sinabi rin ni Guingona na dapat repasuhin ang VFA na tahasang lumalabag sa karapatan ng mga mamamayan at soberanya ng bansa.

Sa isang kumperensiya sa midya isang araw matapos ang promulgasyon, sinabi naman ni Nicole na “ngayon ko lang napansin na dehado talaga ang VFA sa mga Pilipino, kaya sana naman kung sino ang pasa ng VFA, kahit sana irebyu nila.”

Ani De Jesus, batay sa gawi ng gobyernong Arroyo ng pagyuko sa interes ng US, “di kami magugulat kung makakakuha si Smith ng magaang sentensiya, suspendidong sentensiya, presidential pardon o itatakas palabas ng Pilipinas patungong US.”

‘Gobyerno, mamamatay-tao’

Kenneth Roland A. Guda
Pinoy Weekly, Disyembre 6-12, 2006

PATUNGONG trabaho sa isang lokal na taniman ng niyog sa San Pablo City, Laguna si Eduardo Millares, 50, kasama ang kamanggagawang si Victoriano Cariño, 42, noong Oktubre 18, 2006 nang pagbabarilin sila ng isang armadong lalaking naka-motorsiklo. Patay si Eduardo, ngunit sugatan lamang at nakaligtas sa kamatayan si Victoriano. Parehong miyembro sila ng Samahan ng Magkakpitbahay sa Tabing-Riles o SMTR sa barangay Soledad.

Buong-ingay na kinondena ng mga kapitbahay at kasamahan nina Eduardo at Victoriano ang pamamaril. Aktibong kalahok ang dalawang biktima sa paglaban sa demolisyon ng mga kabahayan sa Soledad dahil sa proyektong pariles ng Philippine National Railway. Dalawang buwan bago ang insidente, naghasik na ng takot ang mga elemento ng 202nd Infrantry Battalion Philippine Army ng detatsment sa kanilang komunidad, sa pamamagitan ng linggu-linggong operasyon at pagpatupad ng curfew.

Walang duda sa kanilang isipan, mga kagawad ng militar ang may kagagawan. Ipinagtibay ito ng imbestigasyon ng Karapatan, alyansang pangkarapatang pantao.

Ngunit bago pa man ang imbestigasyon, idineklara na ng PNP (Philippine National Police) na resolbado na ang kaso. Ayon mismo sa Deputy Director General nito – at hepe pa man din ng Task Force Usig – na si Avelino Razon, walang kamay ang militar sa pagpaslang kay Eduardo. Sa halip, NPA (New People’s Army) diumano ang may kagagawan. “Ordinaryong kriminal” diumano si Eduardo na kasangkot sa mga ilegal na gawain ng NPA na “pinatahimik” dahil sa mga nalalaman niya hinggil sa aktibidad ng grupo.

Sa deklarasyong ito ni Razon, isinara ang kaso ng pagpaslang kay Eduardo at pamamaril kay Victoriano. Hindi nila ibibilang ito sa tala ng “pampulitikang pamamaslang.” Walang paglabag sa karapatang pantao na naganap. Simpleng kaso lang ito ng “krimen” ng isang “teroristang grupo” tulad ng NPA.

Ngunit di rito tumigil si Razon. “Propaganda lamang ng Karapatan ang pagturing sa isang ordinaryong kriminal bilang martir,” deklara ni Razon. “Isa na naman itong mapanlinlang na propaganda ng prenteng organisasyon ng CPP (Communist Party of the Philippines) sa isyu ng pampulitikang pamamaslang.”

Galit na galit ang pangkalahatang kalihim ng Karapatan na si Marie Hilao-Enriquez, nang makapanayam ng PINOY WEEKLY hinggil dito kamakailan. “Balak naming kasuhan ng libel si Heneral Razon,” bitiw niya. Paliwanag ni Enriquez, sa ganitong paraan kadalasang natatapos ang imbestigasyon ng pulis sa mga pampulitikang pamamaslang: bago pa man busisiin ang mga ebidensiya, magdedeklara na ang sinumang opisyal ng PNP na rebelde ang may kagagawan. Pagkatapos, sasabihin niyang “propaganda” lamang ang ulat ng Karapatan, na idinidikit nila sa NPA at CPP.

“Kapag sinabi ng gobyerno, militar o PNP tapos na kaso, ang gusto nilang mangyari’y tanggapin na lamang ng publiko. Kung ano ang deklarasyon nila, paniwalaan na lang natin,” himutok ni Enriquez.

Obserbasyon ni Enriquez, tila ito na istandard na proseso ng PNP sa mga pampulitikang pamamaslang.

Isa pang halimbawa nito ang kaso ng pagpatay sa mag-asawang mamamahayag at aktibista na sina Maricel at George Vigo sa Kidapawan City, Cotabato noong Hunyo 19. Dalawang araw matapos ang krimen (isang rekord ito, marahil, sa bilis ng resolusyon ng kaso sa kasaysayan ng pag-iimbestiga ng mga pulis sa mga pamamaslang), idineklara na ng hepe ng PNP sa Central Mindanao na isang hitman ng NPA na si Dionisio Madanggit ang pumatay sa mag-asawa.

Ayon sa pulis, pinatay ang mag-asawa dahil umano sa pagiging espiya ng dalawa para sa militar. Ngunit walang anumang ebidensiya o saksi na iprinisinta na magpapatunay sa sinasabing dahilan ng pamamaslang, sa pagkakasangkot sa krimen ni Magdanggit o kahit sa pahayag na NPA si Magdanggit.

Nagsagawa ng sariling imbestigasyon ang Karapatan, gayundin ang mga kasamahang mamamahayag ng mga Vigo sa Mindanao. Napag-alaman nila na hindi NPA si Magdanggit kundi matagal nang nagtatrabaho bilang sibilyang “tagaligpit” ng militar. Katunayan, ayon sa Karapatan, si Magdanggit din ang pangunahing suspek sa pagkakapaslang sa ilang organisador ng magsasaka sa Cotabato ngayong taon.

Ganito rin ang nangyari sa kaso ng pagpaslang noong Mayo 31 kay Sotero Llamas, dating lider ng NPA sa Bicol na naging sibilyan at sumabak sa pulitika noong eleksiyong 2004. Apat na araw matapos ang insidente, idineklara ng PNP Region 5, sa pamamgitan ng tagapgsalita nitong si Supt. Eleazar Bron, na may saksi silang nagpapatunay na mga dating kasamahan sa NPA ang pumatay kay Llamas.

Ngunit inamin din mismo ng PNP na naaresto nila ang isang Boyet Martirez na kilalang ahente ng Isafp (Intelligence Service of the Armed Forces of the Philippines) kaugnay ng kaso matapos ihayag ni Nemia Llamas, asawa ng biktima, na minsan nang kinausap ni Martirez si Sotero noong Mayo 20. Napaiyak pa umano sa takot si Sotero sa takot na malapit na siyang “iligpit” ni Martirez.

“Ang nakakatakot dito, hanggang sa pinakaitaas ng gobyerno, ganito ang linya kapag tinatanong hinggil sa pampulitikang pamamaslang,” paliwanag ni Enriquez.

Itinutukoy ni Enriquez ang mga pahayag ng mga opisyal ng Department of National Defense, gayundin ang National Security Adviser, Justice Secretary, Executive Secretary, Press Secretary hanggang sa Presidente.

Katunayan, dalawang linggo bago buuin ng Komisyong Melo na nag-iimbestiga diumano ng mga pamamaslang, idineklara na ni National Security Adviser Norberto Gonzales na NPA ang may kagagawan sa karamihan sa mga pamamaslang. Sa parehong araw, inihayag din ni Executive Secretary Eduardo Ermita na sinusuportahan nila ang ulat ng Task Force Usig na ilan sa mga pamamaslang ay kagagawan ng NPA.

Bukod sa walang anumang makatotohanang imbestigasyon na isinasagawa ang Task Force Usig, at kahit Komisyong Melo, sinabi pa ni Enriquez na mapapansin sa mga pamamaslang ang iisang padron: ginawa ang pamamaslang sa isang napakarahas na paraan, na tila hindi natatakot ang mga maysala na mahuli ng mga awtoridad.

Tingnan na lamang, ani Enriquez, ang kaso ng pagpaslang noong Enero 6 kay Perla “Nanay Perla” Rodriguez, 61, residente ng Bgy. Divisoria, Mexico, Pampanga, at miyembro ng Divisoria Farmers Association, na miyembrong organisasyon ng AMGL (Alyansa ng Magbubukid sa Gitnang Luzon) at KMP (Kilusang Magbubukid ng Pilipinas). “Hawak-hawak pa niya ang kanyang apo (na si Eliza) nang binaril siya. Grabe ang kawalanghiyaan,” sabi ni Enriquez. Kumakain sa hapag-kainan ang pamilya ni Nanay Perla at tanaw na tanaw nila ang bumaril.

Gayundin ang kaso ng pagpaslang kay Max Frivaldo, 43, lider ng Bayan Muna, konsehal ng Sorsogon at apo ng tanyag na dating gobernador ng Sorsogon na si Juan Frivaldo. Hawak naman ng biktimang Frivaldo ang apat-na-taong gulang na anak niya nang pasukin ng suspek ang bahay niya at binaril siya nang malapitan.

Naganap ang pagpaslang kay Frivaldo sa mismong panahong iniimbestigahan ng mga pulis ang pagpaslang sa isa pang lider ng Bayan Muna sa Sorsogon na si Ricardo Uy noong Nobyembre 2005. Inamin mismo ng mga pulis ang pagkakapareho sa estilo ng pagkakapaslang sa dalawang lider-militante.

Sa ilang kaso rin, nagaganap ang pamamaslang kahit (o dahil) may nalalapit na detatsment ng militar o istasyon ng pulisya sa lugar na pinangyarihan ng krimen. Ganito ang kaso ng pagpaslang kay Obispo Alberto Ramento, na pinaslang sa kanyang simbahan sa Tarlac kahit may mga nalalapit na istasyon ng pulis na madaling makaresponde. Ganito rin ang kaso ng pagpatay kay Rei Mon Guran, sa Bulan, Sorsogon. Gayundin kay Cris Hugo sa Legazpi City, Albay.

Sa halos lahat ng kaso, naganap ang pagpaslang sa umaga, kitang kita ng maraming saksi, na para bagang hindi nag-aalala ang suspek na maaari siyang makilala, paliwanag pa ni Enriquez.

Bukod pa ito sa marami-rami ring kasong nakita pa ng mga biktima na mismong sundalo ang maysala.

Kamakailan, lumantad din upang magsalita sa publiko si Oscar Leuterio ng Doña Remedios Trinidad, Bulacan, na isa sa mga dinukot ng militar mula sa isang minahan sa lugar at ikinulong nang apat na buwan. Hinanap siya ng mga kasamahan niya sa trabaho, gayundin ng mga human rights worker ng Karapatan. Sa loob ng panahong ito, itinanggi ng militar na nasa kamay nila si Leuterio.

“Natatandaan ko pa iyan,” ani Enriquez, hinggil sa kaso ni Leuterio. “Hinanap talaga siya ng Karapatan sa mga kampo ng militar sa Bulacan. Panay ang tanggi ng mga opisyal, wala daw sa kanila.”

Pero napabulaanan ang sinabi ng mga sundalo nang lumantad si Leuterio sa Court of Appeals noong Nobyembre 16 para isiwalat ang karanasan ng pagmamalupit sa kanya ng mga sundalo, ang ilegal na pagpiit sa kanya at sa iba pang sibilyan sa di-makataong paraan, at lihim na pagkulong at pagtortyur sa mga hinahanap na estudyante ng UP na sina Karen Empeño at Sherlyn Cadapan.

Ipinapakita lamang ng pagtanggi ng gobyernong Arroyo sa pananagutan ng militar sa bakila ng napakaraming ebidensiya na hindi ito interesado sa seryosong resolusyon sa pamamaslang, ani Enriquez. “Napakawalang-hiya nitong si Gloria (Arroyo),” bitaw ni Enriquez, nanginginig ang boses sa galit sa umano’y punong may pananagutan sa pamamaslang.

“At Sinungaling pa,” pahabol ni Enriquez. Para sa kanya, kawalang kaduda-dudang si Arroyo mismo ang nagtutulak sa pamamaslang, sa lalong pagtindi ng abusong militar at sa kabuuang paglala ng sitwasyon ng karapatang pantao sa bansa. Katunayan nito ang pagdeklara niya ng all-out war sa CPP-NPA, na ang pangunahing tinatamaa’y mga legal na militanteng organisasyon.

“Noong ideklara niya ang all-out war at paglaan ng P1-Bilyon sa giyera, mapapansing tumindi talaga ang pamamaslang at pagdukot. Sunud-sunod iyon. Matapos ang deklarasyon, sa loob lang ng Hunyo, dinukot sina Rudy at Gabriel Calubad (sa Quezon), si Constancio Calubid at limang iba pa (sa Samar), si Leopoldo Ancheta (sa Bulacan), at sina Cadapan at Empeño (sa Bulacan),” sabi pa ni Enriquez.

Noong nakaraang Setyembre, sa pag-aaral ng Agham (organisasyon ng mga makabayang siyentista’t dalubhasa sa agham) sa datos ng Karapatan, napag-alamang konsentrado ang mga pamamaslang kung saan may malaking konsentrasyon din ng deployment ng militar, tulad ng sa Timog Katagalugan, Bikol at Gitnang Luzon. Napag-alaman din batay sa datos na nagagap ang maraming bilang pamamaslang sa loob ng isa o dalawang araw lamang. Ibig sabihin nito, para sa Agham, na sistematiko at may pambansang pangangasiwa ang pamamaslang.

Para kay Enriquez, sa Karapatan, at marahil, sa dumaraming bilang ng mga mamamayan, iisa lang kongklusyon sa lahat ng ito: “Mamamatay-tao ang gobyernong ito.”

Matapang na saksi laban kay Palparan, alyas “Lolo”

Kenneth Roland A. Guda
Pinoy Weekly, Nobyembre 29-Disyembre 3, 2006

APAT na buwang lihim na ipiniit ng mga elemento ng 56th Infantry Battalion, Philippine Army, si Oscar Leuterio, 48, taga-Doña Remedios Trinidad, Bulacan. Sa loob ng panahong ito, naranasan at naging saksi siya sa sari-saring brutal na pamamaraan ng interogasyon.

Nasaksihan din niya ang personal na pangangasiwa sa brutalidad na ito ng tinaguriang “Lolo” ng mga sundalo – ang kareretirong heneral na si Jovito Palparan Jr.

Guwardiya si Leuterio ng Iron Ore Mining Corp., isang kompanyang nagmimina sa Doña Remedios Trinidad. Noong Abril 17, 2006, araw ng suweldo, sinalakay ng humigit-kumulang na 30 sundalo ang minahan at dinukot ang mga nagtatrabaho doon.

Sinamsam din ng mga sundalo ang mga pag-aari nilang selpon, pati ang mga kakukuha pa lamang na suweldo, na aabot sa P200,000.

Ang akusasyon ng mga sundalo: pawang mga tagasuporta ng NPA (New People’s Army) ang mga empleyado at trabahante. Ito ang impormasyong ibinigay ng mga ahenteng sibilyang sina Bitoy, Aladin, at Alvin Pastrana, pawang mga residente sa lugar na malapit sa minahan.

Piniringan ang mga empleyado at trabahante, pinadapa at pinagbubugbog. Pinakawalan  kinabukasan ang karamihan. Pero nanatiling kulong sina Leuterio, kasama ang manedyer ng minahan na si Bernabe Mendiola, at ang mag-asawang sina Virgilio at Teresa Calilap.

“Nang gumabi na (Abril 17), isinakay kaming pahiga sa likod ng trak ng militar na walang bubong, at naglakbay ng humigit-kumulang tatlong oras, na sa aking pakiramdam ay paikut-ikot lamang sa lugar,” ayon sa sinumpaang salaysay ni Leuterio.

Alas 10 na ng gabi nang ipasok sila sa Kampo Tecson sa San Miguel, Bulacan. “Nalaman ko ito dahil maluwag ang aking piring at nasilip ko ang dinaanan naming arko na naliwanagan ng ilaw at may nakalagay na ‘Camp Tecson’,” kuwento ni Leuterio.

Sa isang kubo sa likuran ng kampo sila humimpil, ibinaba sa trak, at muling pinahirapan.

Sa salaysay ni Leuterio, doon siya sinimulang hambalusin ng dos por tres na kahoy ng isang lalaking “nakasuot ng dilaw na t-shirt at maong na pantalon at halatang lasing” na tinatawag ng mga sundalo na “Boy Muslim.” Malamang na isang alyas iyon, na kuha sa  pelikulang “Alyas Boy Muslim” ni Dick Israel noong 1989.

“Natanggal ang aking piring (nang) pagbabayuhin ako,” ani Leuterio. “Dinikdik niya ng dos por tres ang aking mga daliri sa paa at kamay, at pumutok ang mga ito. Inihampas din niya ang kahoy sa aking mga binti at tuhod. Noong ako’y muling hinataw sa ulo, nawalan ako ng malay, at nagkamalay bandang hatinggabi.”

Kinaumagahan, isa pang imbestigador ang “nakiusap” sa kanya: Kilala ba niya ang mga NPA? Saan sila nagtatago?

Pagkatapos pakainin, isinakay sa isang van si Leuterio, kasama ang tatlo mula sa minahan.

“Nalaman ko na dinala kami sa Fort Magsaysay dahil narinig kong may mga boses ng lalaki na nag-uusap na mamamalengke daw sila sa Cabanatuan kinabukasan,” ayon kay Leuterio. Batid din niya na Fort Magsaysay ang lugar dahil nakakarinig siya ng paglipad at paglapag ng mga eroplano.

Sa loob ng isang bahay sa kampo, ipinasok si Leuterio sa isang kulungang ang laki’y tres por sais piye at ang taas ay limang piye. “Inilagay ako sa selda na pinakamalapit sa pintuan.  Sa kanan ko naman ang mag-asawang Calilap sa isang selda.  Ang kasunod nila ay si Bernabe Mendiola, at sa dulong selda ay ang magkapatid na Reymond at Reynan na taga-Bgy. Bohol na Mangga, San Miguel, Bulacan.”

Sa selda, tinanggalan ng piring ang anim. Hinayaang magpahinga at kumain. At sa ikapitong araw, muling sinimulan ng mga sundalo ang pambubugbog.

Mahigit isang buwan bago pinalaya ang magkapatid na Reymond at Reynan. Ipinalit sa selda nila si Manuel Sioson, 35, may-ari diumano ng bahay na pinagpulungan ng mga sundalong Magdalo sa Lambakin, San Miguel, Bulacan. Di kalauna’y nalumpo na si Manuel dahil sa tagal ng pagkakakulong sa isang seldang lubhang maliit para sa kanya na malaking tao.

“Unang pinakawalan sa aming apat si Bernabe Mendiola,” wika ni Leuterio. Iyon ang sinabi sa kanila ng mga sundalo. Pero, ang duda niya’y pinatay si Bernabe, dahil nakakita si Leuterio ng bagong hukay na libingan sa likod ng kampo nang minsang paghawanin siya dito matapos “palayain” si Mendiola.

“Ipinalit sa selda (ni Mendiola) si Bernabe Javier,” ani Leuterio.

Isang gabi noong Hulyo, habang nag-iinuman ang mga sundalo, dumating ang isang sasakyang may lulang “dalawang magagandang babae na nahuli.”

“Nasilip ko mula sa pintuan na malapit sa aking selda ang pagdaan (ng dalawang babae). Nakita ko na may piring ang kanilang mga mata at napansin kong ang isa ay matangkad at nakausli ang ngipin sa harapan,” sabi pa ni Leuterio.

Narinig pa ni Leuterio ang isang sundalo na nagsabing “Ang sarap pagnasaan ng dalawang iyan.”

Narinig din ni Leuterio na isang “MM” ang nahuli kasabay ng dalawang babae. Nang marinig niya ito, tiyak niyang nahuli si Manuel Merino, isang kaibigang may palayaw na “MM”.

Hulyo 23 nang palayain ng mga sundalo ang mag-asawang Calilap. Ngunit di agad nila napakawalan ang mga ito, dahil kinailangang ipagamot muna si Teresa. Nawala kasi ang katinuan niya. Tuwing inilalabas sa selda, naririnig ni Leuterio na nagmamakaawa ito sa mga sundalo: “Tama na! Ayoko na! Hirap na ako!”

Samantala, noong unang linggo ng Agosto, di na nakatagal si Bernabe Javier. Dahil sa sobrang pambubugbog at pananakot, nagbigti siya sa selda “gamit ang dinobleng tali ng kanyang salawal, noong unang linggo ng Agosto 2006, at inilibing ng mga sundalo sa isang hukay sa tabi ng bahay.”

Agosto 29 nang ilipat ng mga sundalo sina Leuterio at Manuel Sioson sa kulungan ng opisina ng Commanding General ng kampo. Doon siya kinausap ng tinaguriang “Lolo” ng mga sundalo, na wala ngang iba kundi si Palparan.

Patay ang ilaw at nakapiring ang kanyang mata habang kinakausap siya ni Palparan. “Sinabi niya sa akin na bubuhayin nila ako basta makikipagtulungan ako sa kanila,” ani Leuterio. Tatlong linggo pa siyang nanatili sa kulungan bago sila pinalaya noong Setyembre 14.

Pinakawalan si Leuterio sa kondisyong ito: Sa unang linggo ng paglaya, “hindi siya puwedeng lumabas ng bahay.” Sa pangalawang linggo, “maaari na siyang lumabas pero hanggang bakuran lamang.” Sa pangatlong linggo, “maaari nang lumabas sa bakuran pero hindi puwedeng makipag-usap sa ibang tao.” Sa ikaapat na linggo, “may darating na magdadala ng release papers at sasabihin sa akin kung saan ako magrereport.”

Para siguruhing susunod sa kondisyon, sinamahan pa siya ng isang “Gomez,” ang kapalit ng “Lolo,” pauwi sa bahay. (Ang pumalit kay Palparan bilang hepe ng 7th Infantry Battalion ay si Maj. Gen. Juanito Gomez.)

Dalawang linggo lamang na nanatili sa bahay si Leuterio, bago nakapaghanap ng selpon at tumawag sa kapatid para magpasundo.

Noong Martes, Nobyembre 16, dumalo si Leuterio sa pagdinig ng Court of Appeals sa isinampang kasong habeas corpus laban sa mga sundalo ni Palparan sa Bulacan para ilabas ang katawan ng mga nawawalang sina Karen Empeño at Sherlyn Cadapan. Doon, sa kabila ng panganib na sarili at pamilya, ikinuwento ni Leuterio ang kanyang karanasan sa kamay ng militar.

Mga lider-empleyado sa gobyerno, pinapaslang din

KR Guda
Pinoy Weekly, Nobyembre 29-Disyembre 3, 2006

PINAPATAY din ng militar ang mga lider-empleyado sa mismong gobyerno, mariing deklarasyon ng Courage (Confederation for the Unity, Recognition and Advancement of Government Employees).

Pinakahuli sa mga kaso ang pagpatay ng pinaghihinalaang mga sundalo kay Paquito “Pax” Diaz, tagapangulo ng Courage sa Eastern Visayas at Municipal Agrarian Reform Officer ng Department of Agrarian Reform sa Palo, Leyte.

Bandang 6:30 nang gabi noong Hulyo 6, sa Tacloban City, habang nakatayo si Pax sa tapat ng bahay niya, dumaan ang isang motorsiklong “XRM-type” na may sakay na dalawang lalaki. Pagtapat kay Pax, naglabas ang lalaking angkas ng kalibre .45 at binaril siya sa kaliwang pisngi. Muli siyang binaril sa kaliwang bahagi ng katawan habang bumabagsak.

Gimbal ang mga kasamahan ni Pax sa Courage. Kilalang masipag na lider ng grupo si Pax Wala silang maisip na dahilan ng pagpatay sa kanya kundi ang pagiging lider-manggagawa niya.

Ang masama pa sa pangyayari, idineklara ng Task Force Usig ng Philippine National Police na “NPA (New People’s Army) ang pumaslang kay Pax.”

“Parang dalawang beses nilang pinatay si Pax,” galit na reaksiyon ni Ferdinand Gaite, pambansang pangulo ng Courage.

Para kay Gaite, sa ganoong pahayag ng Task Force Usig, halatang ang gusto nito ay  pawalang-sala ang militar, gayong ni hindi man lang nito inimbestigahan ang kaso.

“Kung sa tingin nila ay maaalis ng mga malisyosong bintang na ito ang stigma ng isang administrasyong desperado, walang naloloko ang PNP kundi ang sarili nila,” sabi pa ni Gaite.

Si Pax ang ikatlo sa mga panrehiyong lider-militante sa Eastern Visayas na pinaslang ng mga pinaghihinalaang militar. Una nang pinatay sina Sammy Bandilla ng Partido Anakpawis at Atty. Felidito Dacut ng Bayan Muna.

Si Pax din ang pangatlong lider-empleyado sa gobyerno na pinaslang magmula nang umupo sa poder si Pang. Arroyo. Noong 2004, pinaslang sina Sammy Dote, empleyado sa munisipyo sa Samar at pangkalahatang kalihim ng Courage-Samar, at Albert Terredaño ng Department of Agrarian Reform sa Abra at tagapangulo ng Courage-Abra.

Mandirigma at alipin ng ating panahon

Soliman A. Santos / Kenneth Roland A. Guda
Pinoy Weekly, Nobyembre 22-28, 2006

Literal na tumigil ang buhay-buhay ng mga Pilipino nang muling makipagsuntukan si Manny Pacquiao. Pigil ng lahat ang paghinga, at marahil, maging ang gutom, nakalimutan. Ayon sa pulisya, zero ang crime rate sa Mega Manila sa panahong nagbabasagan ng mukha at nagbubugbugan ng bodega sina Pacquiao at Erik Morales.

Walang gaanong sasakyan sa kalsada. Saanman, punung-puno ang mga karinderyang may TV. Siksikan ang manonood sa mga plasa at istadyum na may video screen. Panay hiyawan ang maririnig sa mga bahayan laluna nang pabagsakin ni Pacquiao ang kalaban sa ikalawa at ikatlong round.

Tapos na ang boksing. Tinapos ni Pacquiao ang pinakaaabangang rubber match sa ikatlong round. Subalit hanggang sa kasalukuyan, pinag-uusapan pa rin ito, ang tinaguriang isa sa pinakamagandang laban sa kasaysayan ng boksing hindi lamang sa Pilipinas kundi maging sa buong mundo.

Ganito pinahahalagahan ng masang Pilipino ang pagwawagi ni Pacquiao sa mandirigmang Mehikano.

Sa pinakahuling sarbey – noong 1999 pa – ng Social Weather Stations hinggil sa isport, napag-alamang basketbol pa rin ang pinakasikat sa mga Pilipino (72 porsiyento). Pangalawa ang boksing (55 porsiyento). Pangatlo naman ang bilyar (37 porsiyento) at pang-apat ang bowling (15 porsiyento).

Tugon sa pangangailangan

May esensiyal na pangangailangan ang masa na natutugunan ng panonood ng isport. Kabilang dito siyempre ang dulot na kasiyahan sa panahong nagpapahinga sila mula sa trabaho. Dahil sa tindi ng pagpapagod, kinakailangan ng manggagawa o magsasaka ng “libreng oras” para makapagpahinga, magrelaks, o “magpalipas ng oras.”

Sa paglubha ng krisis pampulitika at pang-ekonomiya, lumaki ang bilang ng mga mamamayang tumatangkilik sa mga sikat na isport. Sa sarbey ng SWS nitong huling kuwarto ng 2006, halimbawa, umangat ang bilang ng mga tumatangkilik sa bilyar.

Sa hanay ng Class D (pangalawa sa kategorya ng pinakamahihirap), 53 porsiyento ang nanonood ng bilyar noong Agosto 2005; nitong Setyembre 2006, umabot na ito sa 56 porsiyento. Sa hanay naman ng Class E (mayoryang pinakamahihirap na Pilipino), 42 porsiyento ang tumatangkilik ng bilyar noong Agosto 2005; nitong Setyembre 2006, umabot ito sa 51 porsiyento.

Ngunit bukod sa pagtugon sa pangangailangang “magrelaks,” sumisikat ang mga isport dahil naipapamalas ng mga ito, sa tulong ng masmidya, ang rurok ng kakayahang pisikal ng atletang Pilipino: ang mabilis at mabisang pagsuntok ni Pacquiao at ang eksaktong pag-asinta nina Efren “Bata” Reyes, Django Bustamante at Ronnie Alcano.

Kinikilala ang mga tulad ni Pacquiao maging ng militanteng mga organisasyong gaya ng KMU (Kilusang Mayo Uno). “Natutuwa kami sa panibagong karangalang iniuwi ni Manny para sa mga Pilipino. Patunay lang ito na hindi basta-basta sumusuko ang mga Pinoy at nananatiling nakatindig pa rin kahit sa harap ng matitinding laban at panganib,” sabi ni Elmer Labog, tagapangulo ng KMU.

Sinabi pa ni Labog na suportado ng mga manggagawa si Pacquiao. Bukod sa panonood ng basketbol, ang boksing ang isa sa paboritong libangan ng mga karaniwang obrero. Sa katunayan, isa si Anakpawis Rep. Crispin Beltran sa mga masugid na sumusubaybay sa karera ni Pacquiao.

Kabilng sa masa sina Pacquiao, Reyes, Bustamante at Alcano dahil sa kanilang pinagmulang kahirapan sa buhay at pagsusumikap na makaalpas dito – sa pamamagitan ng pagpapakahusay sa kani-kanilang linya sa isport.

Kung tutuusin, maaaring tingnan ito bilang pagpapahalaga ng mga Pilipino sa pisikal na paggawa (physical labor): samantalang sumisikat ang mga tulad nina Pacquiao at Alcano, wala namang nakakakilala maging sa mga pinakamahuhusay na siyentista o dalubhasa sa bansa. Sa pamamagitan ng ehemplo nina Pacquiao, muli, dahil sa masmidya, tumitimo sa masa kung paano nagbubunga ng tagumpay ang pagsusumikap.

Ehemplo ng ‘alipin’

Ayon naman kay Jun Cruz Reyes, titser ng kulturang popular sa Unibersidad ng Pilipinas, kinakatawan ni Pacquiao ang aspirasyon ng aping masa.

“Katulad ng mga gladiator noong unang panahon, si Pacquiao ang pinakamagandang halimbawa ng isang alipin. Na basta mabait ka at pursigido, bibiyayaan ka ng Diyos,” ani Reyes.

Ang boksing ay sublimasyon ng karahasan. Inihahalintulad ito ni Reyes sa larong archery. Aniya, ininstitusyonalisa ng lipunan ang karahasan ng pamamana, tinawag itong archery, at ang pagsakop at paglupig sa mga kaharian ay naging chess naman.

Naging isport ang karahasan. Subalit hindi nangangahulugan na wala nang karahasan. Mas masama ito dahil ininstitusyonalisa na ng naghaharing-uri – lehitimo na ang karahasan para sila ay maaliw. Masama ito dahil ang mahihirap pa rin, kahit kabilang na sila sa mga naaaliw, ang lumalaban para sa kasiyahan ng mga nakatataas sa lipunan.

“Walang mayaman o mestiso na makikipagbasagan ng mukha. Ang boksing (pagpapakamatay para maging kampeong boksingero) ay para lamang sa mahihirap,” ayon kay Reyes.

Ang halaga ni Pacquiao sa masa ay ang paglaban niya na katulad ng alipin na naging gladiator. Ang kampeong gladiator ay hindi kayang patayin ng tigre o ng karaniwang sundalo.

Ipinaliwanag pa ni Reyes na hindi nakakatuwa na iniidolo ng masa si Pacquiao. Kung gaano karami umano ang nagdiriwang sa pagkapanalo ni Pacquiao, ganoon rin karaming api.

Ginagamit ng estado

Ganitong-ganito ang kuwento ng pagsusumikap na nais ipalaganap ng mga makapangyarihan, tulad ng gobyernong Arroyo, para papaniwalain ang mga mamamayan na uunlad ang buhay nila kung magsusumikap lamang sila.

Sa kanyang mensahe kay Pacquiao, sinabi ni Arroyo na kinikilala si Pacquiao ng sambayanan “sa tatag ng paninindigan, disiplina, sipag sa trabaho at kakayahang sa kabila ng mga sagabal, kayang kamtin ang tagumpay.” Sa kanyang pananalita, maaaninag ang kagustuhan ni Arroyo na ihalintulad ang tagumpay ni Pacquiao sa tagumpay diumano ng gobyerno.

Sa katunayan, ginawaran pa ni Pangulong Arroyo ng Order of Lakandula ang mga manlalarong tulad nina Pacquiao, Alacano at Reyes.

Ngunit para kay Pablo Tariman, patron ng maraming alagad ng sining at isa sa pangunahing tagapagtaguyod ng klasikal na musika sa bansa, nakalulungkot ang patuloy na pagtatambol ng Malakanyang sa tagumpay ni Pacquiao gayong nasasantabi ang iba pang talentong nagbibigay din ng karangalan sa lahing Pilipino.

“Samantalang dapat na ipagbunyi natin ang tagumpay ni Pacquiao, kailangang paalalahanan tayo sa iba pang role model sa iba pang larangan, laluna sa klasikal na musika na patuloy na pinababayaan,” sinulat ni Tariman sa wikang Ingles, sa kanyang sanaysay na Manny Pacquiao, Superman and Our Classical Artists.

Sinabi pa ni Tariman na dapat ding kilalanin ng masa ang mga tulad ni Cecile Licad, na gaya ni Pacquiao ay nag-eensayo rin ng walong oras sa isang araw para sa isang pagtatanghal.

‘Pag-asa’ ng tambay

Ayon pa kay Reyes, binubuhay naman nila “Bata” Reyes at Alcano ang aspirasyon ng mga tambay at kabataang hindi nakapag-aral. Hindi dapat pamarisan ang mga tambay o ang mga mahilig magbilyar kesa sa mag-aral. Pero ayun, nagpursige sila sa bilyar kaya kinikilala ngayon kahit sa ibang bansa.

Ang pagbibigay ng Order of Lakandula kina Pacquiao at iba pa ay maaaring repleksiyon ng kung paano natin pinahahalagahan ang ating mga bayani. Hindi umano kilala ng nagbigay ng parangal kung sino si Lakandula. Na ito ay hindi istambay kundi Lakan. Hindi boksingero kundi makata.

“Ganito tayo ka-taranta, ganito tayo ka-hilo kung ano ang gagawin sa mga tambay at mahihirap. Malulutas ba ng ilang kampeong Pilipino ang ugat ng problema ng kanilang uring pinagmulan?” tanong ni Reyes.

Ang mga kampeong Pilipino ay ginagawang dekorasyon ng sistema para maging halimbawa kung bakit hindi dapat mag-alsa ang mahihirap dahil may pag-asa namang umunlad – sumikat at kumita ng milyon-milyong dolyar na Amerikano at pisong Pilipino — kung magsusumikap lamang.

Pahimakas ni Rambo

Bakit pinapaslang ang kabataang tulad ni Rei Mon Guran?

Kenneth Roland A. Guda
Pinoy Weekly, Nobyembre 22-28, 2006

Kahit napuyat sa salu-salo noong nakaraang gabi, pinilit pa ni Rei Mon Guran – kilala rin bilang “Rambo” o “Ambo” — na gumising nang maaga para makapasok sa eskuwela noong umaga ng Hulyo 31. Tatlong oras ang biyahe mula sa Bulan, Sorsogon patungong Legazpi City.  Kaya alas singko pa lamang, nagpahatid na si Rambo sa amang si Mang Arnel sa terminal ng bus.

Noong nakaraang gabi, lubos ang saya ni Rambo sa pagdiriwang ng 21-taong kaarawan. Ilang buwan matapos mapaslang ang kaibigan at kasamahan sa LFS (League of Filipino Students) na si Cris Hugo sa Legazpi, maraming kaibigan at kamag-anak ang nagpayo sa kanya na maghinay-hinay na muna sa aktibismo.

Ito mismo ang payo ni Mang Arnel sa anak. Bilang lider ng LFS sa Aquinas University sa Legazpi, may kutob si Mang Arnel na isa ang anak niya sa maaaring sumunod na target. Alam ng ama kung paano mag-isip ang militar, dahil minsan na siyang naging sundalo.

“Pero naging matigas si nonoy (tawag sa anak na lalaki sa Bikol). Sabi niya sa text: ‘Kung pagkamatay ko ang ikaliligaya ng mga kaaway, bahala na sila sa akin.’ Sabi ko sa kanya, ‘Huwag naman ganyan, anak.’ Marami ka pang magagawa,” kuwento ni Mang Arnel.

Maraming plano sa buhay si Rambo, at handang isakripisyo ni Mang Arnel ang lahat para matupad ang mga iyon. “Gusto kong maging abogado,” wika minsan ni Rambo sa ama.

“Sige, anak. Pagreretiro ko, may makukuha akong pera. Puwede mong gamitin.”

“Pero,” pahabol ni Rambo, “huwag niyong asahang yayaman tayo, dahil walang human rights lawyer na umaangat ang kabuhayan.”

Sa ika-21-taong kaarawan ni Rambo, ibinalato ni Mang Arnel ang traysikel sa anak. “Gamitin mo na ito. Kung wala kang masyadong ginagawa, puwede kang mamasada dito sa atin. Dagdag sa allowance mo,” sabi ng ama.

Matalino at madiskarte si Rambo.  Nag-aral siya sa Unibersidad ng Pilipinas sa Los Baños, Laguna, ngunit napilitang bumalik sa Bikol dahil nagkaproblema sa karelasyon. Pero kahit noong nasa UPLB, aktibista na siya. Mahilig din siyang magsulat. Katunayan, nang makialam ang administrasyon ng UPLB sa pagpapatakbo ng Perspective, publikasyon ng mga estudyante,  isa si Rambo sa mga nagtaguyod sa paglalabas ng alternatibong pahayagang Rebel Perspective.

Nang malipat sa Aquinas University sa Legazpi, ipinagpatuloy ni Rambo ang pagiging aktibo sa LFS. Kahit delingkuwente sa eskuwela, naging paborito siya ng mga propesor at kaklase dahil kenkoy at mapagkaibigan. Nitong unang semestre ng 2006, pinasok ulit ni Rambo ang peryodismo. Nag-aplay siyang correspondent ng pahayagang pangkampus, ang Pegasus. Madaling nakapasa si Rambo. Kahit bago pa lang, marami siyang naisulat  – kadalasa’y pampulitikang analisis sa mga isyung pambayan. Dahil dito at sa kanyang pagiging tagapagsalita ng LFS, tumanyag nang husto si Rambo.

Noong gabi ng kanyang kaarawan, bago siya bumalik patungong Aquinas, pansin na ng mga kaibigan ni Rambo ang matitikas na lalaking umaali-aligid sa labas ng bahay. Katunayan, nang dumaan sila pauwi, binati pa sila. “Naki-bertdey kayo kay Ambo?” Kumaripas sa takot ang mga kaibigan ni Rambo.

Kinaumagahan nga, nagpahatid si Rambo sa ama sa terminal. Naghihintay ang eskuwela, ang mga aralin, ang mga gawain sa LFS: Dapat na maagang masimulan ang linggo.

Sa pinakadulo ng bus, iniupo ni Mang Arnel ang anak. “Low profile ka lang sa biyahe,” tagubilin ng ama kay Rambo. Iniwan ni Mang Arnel si Rambo na nagbabasa ng librong Harry Potter at nakikinig ng musika sa kanyang I-Pod habang naghihintay na pag-alis ng bus.

Kararating pa lamang sa bahay ni Mang Arnel nang ibalita sa kanya ng mga kapitbahay: Pinagtatadtad ng bala si Rambo sa loob ng bus! Takbo siya pabalik ng terminal, kasama ang dalawa pang anak. Inabutan ni Mang Arnel ang duguang si Rambo, lupaypay sa upuan.

“Ano ang ginawa ninyo sa anak ko?” tanong niya sa isang pulis na nagbabantay. Gusto pa ng mga kapatid na itakbo si Rambo sa ospital, ngunit nang makita ni Mang Arnel ang dalawang tama sa dibdib, sa panga at sa likod, alam niyang wala na ang panganay na anak.

Sa pakikipag-usap sa mga saksi, napag-alaman ni Mang-Arnel ang mga sirkunstansiya: Isang matikas na lalaki ang umakyat sa bus, tumungo sa kinauupuan ni Rambo, tumango sa matikas ding lalaking katabi ng anak, at saka tinadtad ng bala ang aktbista. Pagkatapos, tahimik na bumaba ang lalaki, pati ang tinanguang lalaki, habang nagsisigawang pababa ang mga pasahero.

“Nakapanghihinayang ang buhay ni Rambo,” ani Mang Arnel. “Pero ipinagmamalaki naming nagkaroon kami ng anak na tulad niya. Masaya kaming nagkaroon ng anak na di namin ikinahihiya, na itinuturing ng marami na bayani at huwarang kabataan.”

Alingasngas sa Baguio, abot sa palasyo

Kenneth Roland A. Guda
Pinoy Weekly, Nobyembre 15-21, 2006

PARA kay Mayor Braulio Yaranon ng Baguio, nagsisimula pa lamang ang mga laban niya sa buhay sa edad na 78. Retirado man sa pagiging hukom, aktibo siya sa paglaban sa korapsiyon at katiwalian sa lungsod at sa bansa. Sa pagtataguyod sa interes ng nakararami, nakabangga niya maging ang mga makapangyarihang puwersa sa Malacañang.

Noong Hunyo 2006, sinupil si Yaranon ng Malacañang dahil sa paglaban niya sa katiwalian sa Baguio. Sa bisa ng isang reklamo ng kompanyang para kay Yaranon ay “ilegal na nanangasiwa ng pay parking” sa lungsod, idineklara ni Executive Secretary Eduardo Ermita ang isang taong suspensiyon ng alkalde.

Ang kakatwa, dating alyado ng Malacañang si Yaranon. Bilang miyembro ng paksiyon ni Sen. Eduardo Angara sa LDP (Laban ng Demokratikong Pilipino), kakampi ni Pangulong Arroyo si Yaranon sa maraming isyu, kabilang na ang kontrobersiyal na “Hello Garci”.

Popular na alkalde

Nagwagi si Yaranon bilang alkalde ng Baguio noong Mayo 2006. Natalo niya si dating Mayor Bernardo Vergara sa mapakalaking agwat – ayon sa ilang taga-obserba sa Baguio, ang pinakamalaking agwat ng boto sa kasaysayan ng halalan sa lungsod.

Popular si Yaranon sa mga mamamayan ng Baguio. Kabilang sa mga pangako niya ang pagtatanggol sa kalikasan ng lungsod at pagbaka sa matagal nang napag-uusapang korapsiyon sa lokal na pamahalaan.

Sa kanyang pag-upo, isiniwalat din ni Yaranon ang tangka diumano na isapribado ng Uniwide Corporation, isang malaking kompanyang supermarket, ang pampublikong palengke ng lungsod. Ayon sa mga dokumentong nakuha ng lokal na pahayagang Northern Dispatch, nagbigay ang Uniwide ng P5-Milyon kay Bonifacio Mitrado, aide ni dating Mayor (ngayo’y Representante) Mauricio Domogan noong 1993, para ipakita diumano ng Uniwide ang “seryoso at tapat na intensiyon” sa pagsasapribado ng palengke sa Baguio.

Dahil dito, malakas ang suporta kay Yaranon maging ng mga militanteng organisasyon sa Baguio. “Kinikilala namin ang mga ipinaglalaban niya,” sabi ni Chie Galvez, pangkalahatang kalihim ng Tongtongan Ti Umili, lokal na tsapter ng Bagong Alyansang Makabayan sa Kordilyera. Sabi pa ni Galvez, si Yaranon lamang ang isa sa iilang tumutupad ng mga ipinangako nila noong eleksiyon.

Jadewell

Partikular na ipinangako ni Yaranon ang pagkilatis, kundi man tuwirang pagbasura, sa kontrata ng lokal na pamahalaan ukol sa pangangasiwa ng Jadewell Parking Systems Corporation sa pay parking sa Baguio.

Noong 2000, nakipagkontrata ang administrasyon ni Mayor Vergara sa Jadewell para sa pay parking sa buong Baguio. Sa ordinansang inilabas ni Vergara, binigyang kapangyarihan ang Jadewell na mangolekta ng bayad sa parking sa mga pampublikong espasyo. May kapangyarihan na rin ang Jadewell na manghila ng mga sasakyang sira, at manghuli ng mga di-nagbabayad. Bilang kapalit, ang lokal na pamahalaan ay binibigyan ng Jadewell ng 20% ng nakokolektang bayad at multa.

Ilegal ito, ayon kay Yaranon. “Labas sa komersiyo ng tao ang kalsada,” aniya. Ang lumalabas, binibigyan na ng lokal na gobyerno ng kapangyarihan ang Jadewell na maging pulis, tagakolekta ng buwis, tagapangasiwa ng trapik, at maging tagausig at hukom.

Inirereklamo din ng mga ordinaryong mamamayan ang “abusadong gawi” ng Jadewell. Kabilang sa mga nagreklamo laban sa Jadewell si dating Ilocos Norte Board Member Nick Parado. Aniya, sandali siyang huminto sa tapat ng isang botika para bumili ng gamot para sa maysakit na asawang iniwan niya sa loob ng sasakyan. Pagkagaling sa botika, nakita ni Parado ang sasakyan na hinihila ng Jadewell, lulan ang maysakit na asawa.

Maging ang mga tsuper ng Piston (Pagkakaisa ng mga Tsuper at Operator Nationwide) sa Baguio ay apektado ng Jadewell. Tutol ang Piston sa pagpapataw ng renta ng Jadewell sa mga terminal ng dyip at traysikel. Minsan, umabot pa sa P500 kada araw ang sinisingil diumano ng Jadewell sa mga asosasyon ng dyip sa terminal.

Dahil sa popular na sentimiyento, hiniling ni Yaranon sa Coa (Commission on Audit) na imbestigahan ang ordinansa ni Vergara. Ayon sa alkalde, napag-alaman ng Coa na ilegal ang transaksiyon sa Jadewell. Inisyu ni Yaranon ang Executive Order 1-004 na kumikilala sa “karapatan ng mga mamamayan na tumangging magbayad ng pampublikong bayarin sa isang pribadong entidad.”

Iginiit naman ng Jadewell ang Traffic Ordinance No. 003-2000 na nagpapahintulot na ito ay mangasiwa sa parking. Bilang ganti, inireklamo ni Jadewell Pres. Rogelio Tan si Yaranon sa Department of Interior and Local Government, na nagrekomenda sa Malacañang para si Yaranon ay isuspinde nang anim na buwan.

(Jadewell din ang nagpasuspinde kay Caloocan City Mayor Enrico Echiverri kamakailan. Ibinasura ng alkalde noong 2004 ang kontrata ng Jadewell dahil sa “pang-aabuso” ng mga empleyado ng Jadewell at di-pagtupad diumano ng kompanya sa mga ipinangakong pagtatayo ng electronic parking meters. Inaprubahan ang kontrata ng lungsod ng Caloocan at Jadewell noong panahon ni dating Mayor Rey Malonzo, na kaalyado ni Pangulong Arroyo. Miyembro naman ng oposisyon si Echiverri.)

Suspensiyon

Isang taon ang ipinataw na suspensiyon ng Malacañang sa dati nitong matapat na alyadong si Yaranon. Sa panayam sa PINOY WEEKLY, sinabi ni Yaranon na inilabas niya ang EO bilang depensa sa karapatan ng mga mamamayan ng Baguio.

Kumbinsido ang alkalde na may kinalaman dito ang mga katunggali niya sa pulitika, laluna sina Rep. Domogan at Vergara. Si Domogan kasi ang alkalde noong aprubahan ang ordinansa para sa Jadewell. Noong kalagitnaan ng kampanya kontra sa Jadewell, mariing dinepensahan ni Domogan ang ordinansa. Gayunman, itinatanggi nila ngayon na may kinalaman sila sa suspensiyon ni Yaranon.

Malakas si Domogan sa Malacañang. Malapit siyang alyado ni Pangulong Arroyo sa halos lahat ng usapin – mula sa “Hello Garci,” hanggang sa impeachment at panukalang Charter Change. Nitong nakaraang buwan, si Domogan ang isa sa mga pangunahing nagtulak sa imbestigasyon at pagpapatalsik mula sa Kamara kay Rep. Allan Peter Cayetano, na nagsiwalat ng “mga natatagong yaman sa US” ni First Gentleman Mike Arroyo.

Ilang impormante na malapit kay Yaranon ang naghihinalang “malakas” ang Jadewell kay Mike Arroyo. Katunayan, ang mga may-ari nito (pamilyang Tan at Lim ng Binondo, Maynila) ang mga campaign contributor ni Pangulong Arroyo noong eleksiyong 2004.

Kontra-casino

Para kay Galvez ng Tongtongan Ti Umili, maaaring hindi lamang isyu ng Jadewell ang nag-udyok sa Malacañang na isuspinde si Yaranon. Kabilang sa mga unang ginawa ng alkalde ang pagharang sa pagtatayo ng casino sa Camp John Hay.

Disyembre 2004 nakatakdang magsimula ang operasyon ang Royal Highland Gaming Corporation ni Alfredo Benitez sa Camp John Hay. Ngunit hindi nagbigay ng permit si Yaranon. Malakas ang naging oposisyon ng mga mamamayan ng Baguio, sa pamumuno ng Tongtongan Ti Umili, laban sa pagtatayo ng casino noon pa mang 2003.

Ang pangunahing tumulong diumano kay Benitez na makakuha ng lisensiya sa Pagcor (Philippine Amusement and Gaming Corp.) para sa operasyon ng casino sa Camp John Hay ay si Ronald Singson, anak ni Ilocos Sur Gov. Luis “Chavit” Singson, na malapit na kaalyado ng Malacañang. Nakapuwesto sa Pagcor ngayon ang ilan sa mga “tao” ni Singson tulad nina Phillip Co, Louie Carlos at Manuel Roxas, samantalang tumatayong tagapangulo naman ng Pagcor ang kaibigan ni Mike Arroyo na si Efraim Genuino.

Matagal nang umuugong sa Baguio ang usap-usapan hinggil sa plano ni Chavit Singson na pagtatayo ng casino sa Baguio. Gayunpaman, di tiyak ni Yaranon kung may kinalaman si Singson sa Royal Highland. Ang alam lang niya, ani Yaranon, may interes ang “ilang negosyante mula sa Binondo” sa naturang proyektong casino.

Pagkilos ng taumbayan

Naniniwala si Yaranon na may pulitika ang desisyon ng Malacañang na isuspinde siya. “Of course, I’m disappointed with Malacañang. When a mayor sees acts of crime being committed, what is he supposed to do?” mapait niyang reaksiyon. Bagaman dati niyang sinusuportahan si Arroyo, hindi na siya umaasang magkakamit ng hustisya.

Sinabi naman ni Galvez na maaaring may kinalaman din sa desisyon ng palasyo ang talumpati ni Yaranon noong Marso 2006. Sa isang porum na dinaluhan ni Pangulong Arroyo, inihayag ng alkalde ng Baguio na sa kanyang palagay, “baka kailangang talakayin pa nang husto ang panukalang Charter Change bago tuluyang ikampanya.”

Samantala, umaasa ang suspendidong alkalde na papanig sa kanya ang Korte Suprema. Buong suporta din siya sa kampanya ng mga organisasyong tulad ng Tongtongan Ti Umili laban sa katiwalian sa pamahalaan. Partikular na ikinakampanya ng naturang grupo ang tuluyang pagpapalayas sa Jadewell.